Od 7 maja 2026 r. w Polsce zacznie obowiązywać nowy standard organizacyjny opieki okołoporodowej. To jedna z istotniejszych zmian w obszarze praw pacjentek w ostatnich latach – nie tylko porządkująca dotychczasowe regulacje, ale przede wszystkim wzmacniająca pozycję kobiety w systemie opieki zdrowotnej.
Nowy standard nie jest zbiorem rekomendacji ani „dobrych praktyk”. To obowiązujące prawo, które nakłada konkretne obowiązki na placówki medyczne i personel oraz przyznaje pacjentkom realne, egzekwowalne uprawnienia.
Od procedur do kobiety – zmiana filozofii opieki
Najważniejsza zmiana ma charakter systemowy. Nowy standard wyraźnie odchodzi od modelu opartego na rutynowych procedurach na rzecz opieki zindywidualizowanej, dostosowanej do stanu zdrowia, potrzeb i decyzji kobiety.
Podstawową zasadą jest to, że:
- ingerencja w przebieg ciąży, porodu, połogu lub laktacji może nastąpić wyłącznie ze wskazań medycznych,
- każda interwencja musi być uzasadniona i odnotowana w dokumentacji medycznej,
- pacjentka ma prawo do pełnej informacji i świadomego udziału w podejmowaniu decyzji.
To przesunięcie akcentu z „tak robimy zawsze” na „tak robimy, bo jest to konieczne i uzasadnione”.
Więcej praw i informacji dla pacjentki
Nowy standard znacząco wzmacnia prawo pacjentki do informacji. Placówki medyczne będą zobowiązane m.in. do:
- publikowania na swoich stronach internetowych aktualnych informacji o dostępnych metodach łagodzenia bólu porodowego,
- opracowania i stosowania pisemnych procedur, z którymi personel ma obowiązek się zapoznać,
- zapewnienia pacjentce zrozumiałej informacji o przebiegu porodu, możliwych interwencjach i ich konsekwencjach.
Dla kobiet oznacza to możliwość realnego przygotowania się do porodu i weryfikacji, jakie standardy faktycznie obowiązują w danej placówce.
Łagodzenie bólu porodowego – prawo, a nie przywilej
Standard jednoznacznie potwierdza, że kobieta rodząca ma prawo do łagodzenia bólu porodowego. Szpital musi zapewnić dostęp do co najmniej jednej metody farmakologicznej, a informacje o dostępnych metodach mają być jawne i aktualne.
Co istotne:
- decyzja o wyborze metody należy do kobiety, z uwzględnieniem jej stanu zdrowia,
- personel ma obowiązek uzgadniać sposób postępowania z pacjentką i odnotować to w dokumentacji,
- znieczulenie (w tym zewnątrzoponowe) przestaje być „opcją zależną od dyżuru”, a staje się elementem organizacji opieki.
Kontakt „skóra do skóry” jako standard, nie wyjątek
Nowy standard wzmacnia znaczenie kontaktu skóra do skóry – również po porodach zabiegowych, w tym po cięciu cesarskim, o ile stan zdrowia matki i dziecka na to pozwala.
Dodatkowo:
- każda mama ma mieć zapewnione minimum dwie godziny nieprzerwanego kontaktu z noworodkiem po porodzie,
- inicjacja karmienia piersią powinna odbywać się właśnie w tym czasie, także na sali operacyjnej lub pooperacyjnej, jeśli to możliwe.
To rozwiązania oparte na dowodach naukowych, ale przez lata nierealizowane konsekwentnie w praktyce.
Ochrona kobiet w sytuacjach szczególnych
Jedną z najbardziej znaczących zmian jest wprowadzenie zakazu umieszczania w jednej sali:
- kobiet po poronieniu,
- kobiet po urodzeniu martwego dziecka,
- kobiet, których noworodek jest ciężko chory
z pacjentkami po urodzeniu zdrowego dziecka.
To regulacja, która wprost odnosi się do godności i dobrostanu psychicznego kobiet, dotychczas często pomijanych w organizacji opieki.
Mniej rutyny, więcej medycyny opartej na faktach
Standard wyraźnie wskazuje na konieczność ograniczania zbędnych interwencji, takich jak:
- rutynowa amniotomia,
- indukcja i stymulacja porodu bez wskazań,
- nacięcie krocza,
- ciągły monitoring KTG w porodach fizjologicznych.
Nie oznacza to rezygnacji z bezpieczeństwa – przeciwnie. Oznacza stosowanie interwencji wtedy, gdy są rzeczywiście potrzebne, a nie dlatego, że są „organizacyjnie wygodne”.
Edukacja przedporodowa wcześniej i szerzej
Edukacja przedporodowa może rozpocząć się już od momentu stwierdzenia ciąży. Standard wyraźnie wskazuje, że jej adresatem jest nie tylko kobieta, ale również ojciec dziecka lub inna osoba bliska.
Edukacja obejmuje także:
- prawa pacjenta,
- plan porodu,
- zagadnienia prawne i organizacyjne,
- wsparcie w połogu i laktacji.
Odpowiedzialność placówek i znaczenie świadomości pacjentek
Nowy standard nakłada na placówki obowiązek:
- aktualizacji procedur,
- przeszkolenia personelu,
- monitorowania jakości opieki i satysfakcji pacjentek.
Jednocześnie skuteczność tych zmian zależy od świadomości kobiet. Znajomość praw, zadawanie pytań, korzystanie z planu porodu i reagowanie na nieprawidłowości to elementy, które decydują o tym, czy standard będzie realnie stosowany, czy pozostanie jedynie „na papierze”.
Reasumując, kierunek zmian jest jasny: więcej praw i informacji dla pacjentki, więcej wsparcia, mniej zbędnych interwencji – tylko tam, gdzie są one medycznie uzasadnione.
Nowy standard ma realnie poprawić jakość i bezpieczeństwo opieki okołoporodowej. Świadoma pacjentka i odpowiedzialna placówka to klucz do skutecznej zmiany.
Wykorzystane źródła:
rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 października 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej.
Publikowana treść ma charakter wyłącznie edukacyjny i stanowi ogólne wskazówki. Artykuł nie stanowi porady prawnej.
